Cho con bú đúng cách: Những điều mẹ cần biết

Một trong những quan niệm quan trọng nhất trong nuôi con bằng sữa mẹ — được các chuyên gia Nhật Bản và Hiệp hội Tư vấn Cho con bú Nhật Bản (JALC) nhấn mạnh — là tự律哺乳 (jiritsuhonyu), hay còn gọi là cho bú theo nhu cầu. Thay vì nhìn vào đồng hồ, mẹ hãy quan sát tín hiệu của bé.

Khi bé đói, bé thường có những dấu hiệu sớm như: đưa tay lên miệng, quay đầu tìm ti, chóp miệng hoặc đẩy lưỡi ra. Tiếng khóc thường là tín hiệu đói muộn — ở thời điểm đó, bé đã đói và khó bú hơn. Mẹ nên đáp lại từ khi bé bắt đầu có dấu hiệu tìm ti.

Nguyên tắc này không chỉ giúp bé nhận đủ dinh dưỡng mà còn hỗ trợ cơ thể mẹ điều chỉnh lượng sữa theo đúng nhu cầu. Sữa được sản xuất theo cơ chế cung — cầu: bé bú càng thường xuyên, sữa càng nhiều. Việc cố định giờ bú quá cứng nhắc trong những tuần đầu có thể làm giảm nguồn sữa của mẹ một cách không đáng có.

Không có một tư thế cho bú duy nhất phù hợp với tất cả mọi người. Các chuyên gia Nhật Bản khuyến nghị mẹ thử nhiều tư thế khác nhau để tìm ra cách thoải mái nhất. Dưới đây là 4 tư thế phổ biến nhất:

• Tư thế bế ngang (横抱き): Đầu bé đặt lên cánh tay cong của mẹ, mặt bé hướng vào ngực. Đây là tư thế phổ biến nhất cho giai đoạn sơ sinh.
• Tư thế bế chéo (交差横抱き): Tay đối diện với bên ngực đang bú đỡ đầu bé. Giúp mẹ kiểm soát đầu bé tốt hơn, phù hợp cho bé mới sinh và bé sinh non chưa có phản xạ mút mạnh.
• Tư thế ngồi thẳng đứng (縦抱き): Bé ngồi thẳng đứng trên đùi mẹ, mặt đối mặt với ngực. Phù hợp cho bé khó ngậm ti hoặc bé nhỏ cần hỗ trợ.
• Tư thế nằm nghiêng (添い乳): Mẹ và bé nằm nghiêng cùng chiều. Giúp mẹ nghỉ ngơi, đặc biệt sau sinh mổ. Tuy nhiên, cần đặt bé vào nôi riêng ngay sau khi bú xong để đảm bảo an toàn.

Dù chọn tư thế nào, mẹ hãy nhớ: cơ thể bé cần thẳng hàng từ đầu đến chân, và mẹ nên ngồi thẳng lưng thay vì cúi người về phía bé.

Ngậm ti đúng cách (trong tiếng Nhật gọi là ラッチオン, latch-on) là yếu tố quan trọng nhất quyết định việc cho bú có hiệu quả hay không. Khi bé ngậm không đủ sâu, mẹ sẽ bị đau đầu ti và bé không hút được đủ sữa.

Dấu hiệu bé đang ngậm ti đúng cách:

• Miệng bé mở rộng, môi dưới lật ra ngoài
• Bé ngậm cả quầng vú (areola), không chỉ đầu ti
• Má bé phồng tròn, không có hõm
• Nghe thấy tiếng nuốt đều đặn
• Mẹ không cảm thấy đau (có thể hơi khó chịu trong vài giây đầu nhưng không đau liên tục)

Để giúp bé ngậm sâu hơn, mẹ hãy đưa ti chạm vào môi trên của bé và chờ bé mở miệng thật to — giống như đang ngáp — rồi mới đưa ti vào. Không cúi người về phía bé; thay vào đó, hãy đưa bé lại gần ngực mẹ. Nếu bé đang ngậm không đúng, nhẹ nhàng đưa ngón tay vào góc miệng bé để nhả ra và thử lại.

Nhiều mẹ lo lắng không biết bé bú đủ chưa vì không đo được lượng sữa như khi pha bình. Dưới đây là những con số tham khảo — nhớ rằng đây là mốc tham khảo, không phải tiêu chuẩn bắt buộc:

• Tần suất: Trẻ sơ sinh thường bú 8–12 lần mỗi 24 giờ, tức là cứ 1,5–3 tiếng lại bú một lần, kể cả ban đêm. Theo khuyến nghị của JALC (Hiệp hội Tư vấn Cho con bú Nhật Bản), không nên hạn chế số lần bú trong giai đoạn đầu.
• Thời gian mỗi cữ: Mỗi bé có nhịp bú khác nhau. Có bé bú nhanh 10–15 phút, có bé cần 30–40 phút. Điều quan trọng là để bé bú đến khi tự nhả ra, thay vì mẹ cắt bú theo giờ.
• Đổi bên: Nên cho bé bú cạn một bên trước để bé nhận được cả sữa đầu (foremilk) lẫn sữa cuối (hindmilk) — sữa cuối giàu chất béo hơn, cần thiết cho sự tăng trưởng.

Nếu bé đã qua 2 tuần tuổi mà vẫn cần bú rất thường xuyên hoặc có dấu hiệu sụt cân, mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia tư vấn cho con bú.

Vì không thể đong đếm lượng sữa mẹ trực tiếp, mẹ có thể quan sát những dấu hiệu sau để biết bé đang nhận đủ dinh dưỡng. Đây là những chỉ số được các chuyên gia Nhật Bản khuyến nghị theo dõi:

• Tã ướt: Bé đổ ít nhất 6–8 tã ướt mỗi ngày sau tuần đầu. Nước tiểu trong, không màu vàng đậm.
• Phân: Trong những ngày đầu phân có màu đen (phân su), sau đó chuyển sang vàng hạt cải và xốp — đây là dấu hiệu bé đang nhận đủ sữa mẹ.
• Tăng cân: Sau khi sụt cân sinh lý (thường 5–7% cân nặng lúc sinh trong tuần đầu), bé nên bắt đầu tăng cân trở lại từ ngày 5–7 và đạt lại cân nặng lúc sinh trong vòng 2 tuần. Từ đó, tăng khoảng 20–30g mỗi ngày trong những tháng đầu.
• Thái độ sau bú: Bé tự nhả ti, có vẻ thỏa mãn, không bứt rứt hay khóc liên tục ngay sau khi bú.
• Tiếng nuốt: Nghe thấy tiếng nuốt đều đặn trong khi bú.

Nếu mẹ lo lắng về việc bé không bú đủ, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ nhi khoa — đừng chờ đến khi bé có biểu hiện rõ ràng.

Cho con bú có thể là một hành trình đẹp nhưng cũng đầy thử thách, đặc biệt trong những tuần đầu. Dưới đây là những mẹo thực tế được các bà mẹ và chuyên gia Nhật Bản chia sẻ:

• Dùng gối cho con bú: Gối chuyên dụng (授乳クッション) giúp nâng bé lên đúng độ cao, giảm gánh nặng cho cánh tay và vai mẹ. Đây là vật dụng được các mẹ Nhật sử dụng rất phổ biến.
• Thay đổi tư thế thường xuyên: Không chỉ giúp mẹ thoải mái hơn, việc thay đổi tư thế còn giúp bé kích thích các phần khác nhau của ngực, hỗ trợ sữa được dẫn lưu đều.
• Chăm sóc đầu ti: Sau khi bú, để sữa mẹ khô tự nhiên trên đầu ti. Sữa mẹ có đặc tính kháng khuẩn và dưỡng ẩm nhẹ. Tránh dùng xà phòng rửa đầu ti vì có thể làm khô da.
• Uống đủ nước và nghỉ ngơi: Sản xuất sữa tiêu tốn năng lượng. Mẹ cần uống đủ nước (khoảng 2 lít mỗi ngày) và nghỉ ngơi khi bé ngủ.
• Đừng ngại nhờ hỗ trợ: Nếu gặp khó khăn như tắc tia sữa, đầu ti đau hoặc bé không chịu ngậm, hãy liên hệ với nữ hộ sinh hoặc chuyên gia tư vấn cho con bú sớm — can thiệp sớm luôn hiệu quả hơn.

Mỗi cặp mẹ — bé là một hành trình riêng. Sự kiên nhẫn và hỗ trợ đúng lúc là hai yếu tố quan trọng nhất trong giai đoạn đầu.